Đo lường và thử nghiệm trong cơ sở hạ tầng kỹ thuật của tiêu chuẩn và sự phù hợp
Người đăng tin: Test Test Ngày đăng tin: 20/11/2006 Lượt xem: 1

1. Đo lường và thử nghiệm trong đánh giá sự phù hợp

Đánh giá sự phù hợp: Hoạt động đánh giá sự phù hợp được thực hiện thường xuyên trong quá trình sản xuất sản phẩm cũng như trong giao dịch thương mại nhằm đảm bảo cho sản phẩm được sản xuất ra hay hàng hoá được mua bán đáp ứng các yêu cầu đề ra.

Căn cứ vào mục đích của việc đánh giá, có thể phân hoạt động đánh giá sự phù hợp theo các loại sau đây:

- Đánh giá phù hợp với yêu cầu của tiêu chuẩn, gọi tắt là đánh giá hợp chuẩn;

- Đánh giá phù hợp với yêu cầu của quy chuẩn kỹ thuật, gọi tắt là đánh giá hợp quy;

- Đánh giá phù hợp với yêu cầu của khách hàng theo các hợp đồng thương mại;

- Đánh giá phù hợp với yêu cầu của người tiêu dùng nhằm cải tiến chất lượng sản phẩm hay dịch vụ.

Đánh giá phù hợp trực tiếp phục vụ cho các yêu cầu quản lý nhà nước về đảm bảo an toàn, bảo vệ sức khoẻ và môi trường đối với các hàng hoá được xuất, nhập khẩu hay mua bán trên thị trường. Đánh giá sự phù hợp cũng trực tiếp giúp cho các nhà sản xuất, kinh doanh biết được mức độ chất lượng sản phẩm, hàng hoá của mình so với các yêu cầu quy định hay so với mong đợi của khách hàng, từ đó có biện pháp cải tiến, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, hàng hoá và dịch vụ.

Đo lường và thử nghiệm - hạ tầng kỹ thuật của đánh giá sự phù hợp

Đánh giá phù hợp có thể được thực hiện bởi chính nhà sản xuất kinh doanh để đánh giá và tự công bố sản phẩm, hàng hoá của mình là hợp chuẩn hay hợp quy hay được thực hiện bởi các tổ chức đánh giá độc lập để chứng nhận sự phù hợp của sản phẩm hay hàng hoá với các yêu cầu đã được xác định.

Tuy nhiên, mọi hoạt động đánh giá phù hợp đều phải dựa trên cơ sở các phép đo, phép thử được thực hiện trên các thiết bị đo lường và thử nghiệm. Từ đó, đã hình thành nên một mạng lưới các phòng thí nghiệm về đo lường và thử nghiệm. Mạng lưới này phát triển rộng khắp cùng với sự phát triển các ngành sản xuất, lưu thông hàng hoá và dịch vụ với các lĩnh vực khác nhau như: cơ - lý, điện - điện tử, hoá, thực phẩm, vi sinh, vật liệu, phân tích môi trường, thử không phá huỷ, tương thích điện từ trường... Các thiết bị đo lường và thử nghiệm cũng được cải tiến và nâng cao không ngừng về tính năng sử dụng, độ tin cậy và độ chính xác.

2. Yêu cầu đối với đo lường và thử nghiệm trong đánh giá phù hợp

Những yêu cầu đối với phòng thí nghiệm

Để đảm bảo tính khách quan và tin cậy trong đánh giá sự phù hợp, các phép đo, phép thử phải đưa ra các kết quả chính xác, phản ánh đúng thực trạng của các thông số hay chỉ tiêu cần được xác định của sản phẩm, hàng hoá. Với mục tiêu này, các phòng đo lường và thử nghiệm phải đáp ứng các yêu cầu sau:

- Có đủ trang thiết bị đo lường và thử nghiệm cần thiết;

- Có cán bộ kỹ thuật được đào tạo về chuyên môn và có kỹ năng thực hiện đúng các phép đo, phép thử theo quy định;

- Các điều kiện về môi trường đo lường và thử nghiệm thoả mãn yêu cầu;

- Duy trì thường xuyên các tính năng và độ chính xác của các thiết bị đo lường và thử nghiệm thông qua việc hiệu chuẩn hay so sánh với các mẫu chuẩn.

- Những kết quả đo sai lệch do không đảm bảo các yêu cầu trên đây thường dẫn đến những hậu quả khôn lường. Trong sản xuất, một kết quả đo sai ở một khâu nào đó sẽ phá hỏng toàn bộ quá trình hình thành nên chất lượng của sản phẩm, trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả của sản xuất và nhiều khi ảnh hưởng cả đến uy tín của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng nếu sản phẩm đó được đưa ra thị trường. Trong lưu thông hay xuất nhập khẩu hàng hoá, kết quả thử nghiệm sai có thể dẫn đến những sai lầm trong kết luận đánh giá chất lượng hay quyết định cho xuất hoặc nhập cả một lô hàng hoá với khối lượng lớn.

Hệ thống công nhận các phòng thí nghiệm

Để chứng minh cho phòng thí nghiệm hội đủ các yêu cầu trên, hầu hết các nước đã thiết lập hệ thống công nhận phòng thí nghiệm của mình như Hệ thống NAMAS của Anh, NATA của úc, KOLAS của Hàn Quốc, CNAS của Trung Quốc, VILAS của Việt Nam. Trong đó có những hệ thống đã đi vào hoạt động từ vài chục năm nay như NAMAS của Anh từ 1945, DKD của Đức từ những năm 70 của thể kỷ trước.

Năm 1977 ra đời Tổ chức Hợp tác Công nhận Phòng thí nghiệm Quốc tế - ILAC và năm 1992 Tổ chức Hợp tác Công nhận Phòng thí nghiệm khu vực Châu á - Thái Bình Dương - APLAC được thành lập. Kể từ đó, các hệ thống công nhận phòng thí nghiệm của các nền kỹ thuật đã hợp tác chặt chẽ với nhau theo các chương trình hành động nhằm thúc đẩy hoạt động công nhận ở mỗi nước, cùng nghiên cứu, đóng góp vào việc cải tiến các chuẩn mực đánh giá phòng thí nghiệm để thực hiện thống nhất ở các nước. Các Thoả ước thừa nhận lẫn nhau về công nhận phòng thí nghiệm (MRA) của ILAC và APLAC là cơ sở để thừa nhận lẫn nhau các kết quả đo lường và thử nghiệm, hướng tới mục tiêu “Một tiêu chuẩn, một lần thử nghiệm, một giấy chứng nhận, được chấp nhận ở mọi nơi”.

3. Đo lường và thử nghiệm ở các nước đang phát triển hiện nay

Quá trình hình thành và phát triển

Hoạt động đo lường và thử nghiệm ở các nước đang phát triển hình thành chậm hơn so với các nước công nghiệp nhưng tốc độ phát triển đã được đẩy nhanh hơn trong những năm gần đây. Về quá trình hình thành các hoạt động này ở các nước đang phát triển, có thể rút ra những nhận xét sau đây:

- Đo lường và thử nghiệm được hình thành và phát triển chủ yếu dựa vào sự đầu tư của Nhà nước và một phần từ viện trợ của các tổ chức quốc tế hay của một số nước kinh tế phát triển. Các phòng đo lường và thử nghiệm được thiết lập tại các cơ quan tiêu chuẩn và đo lường của Nhà nước và ở một số ngành công nghiệp. Hoạt động của các phòng này trước hết là phục vụ cho những nhiệm vụ quản lý của Nhà nước về đo lường và chất lượng hàng hoá, ngoài ra có hỗ trợ cho việc thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp.

- Các doanh nghiệp xuất phát từ yêu cầu quản lý sản xuất cũng đầu tư xây dựng các phòng thử nghiệm để kiểm soát các quá trình sản xuất và kiểm tra sản phẩm cuối cùng. Một số Công ty lớn có đầu tư thiết bị để hiệu chuẩn các phương tiện đo lường sử dụng trong nội bộ Công ty. Một số phòng thí nghiệm đã tách ra thành các tổ chức độc lập, thực hiện việc thử nghiệm theo yêu cầu của khách hàng.

- Các phòng thí nghiệm trên đã hình thành một mạng lưới rải đều trong cả nước, đáp ứng được các yêu cầu thiết yếu của sản xuất và đời sống xã hội về đo lường và thử nghiệm, góp phần đảm bảo công bằng trong thương mại và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

- Nhiều phòng đo lường và thử nghiệm đã áp dụng hệ thống quản lý chất lượng, đã được đánh giá và công nhận theo các chuẩn mực quốc tế. Một số phòng đã tạo lập được uy tín trong hoạt động của mình đối với khách hàng trong nước và nước ngoài.

Những bất cập trong hoạt động đo lường và thử nghiệm

Hoạt động của các phòng đo lường và thử nghiệm ở các nước đang phát triển tuy đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước. Tuy nhiên, hệ thống này cũng đã bộc lộ những điểm yếu kém, bất cập so với yêu cầu trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay. Có thể tóm tắt những điểm chính như sau:

- Trang thiết bị thiếu và không đồng bộ: Do thiếu kinh phí đầu tư, các phòng thí nghiệm chỉ đủ kinh phí để trang bị các thiết bị, có khi chỉ là một ít thiết bị chính để thử nghiệm một số chỉ tiêu chất lượng chủ yếu. Thiết bị lại được mua trong nhiều năm và từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này dẫn đến không thể thử nghiệm được đầy đủ các chỉ tiêu cần thiết theo yêu cầu và việc đánh giá sự phù hợp nhiều khi thiếu chính xác do chỉ dựa trên những chỉ tiêu được thử nghiệm.

- Đầu tư trùng lặp, không khai thác hết năng lực của thiết bị: Đây là một nghịch lý, kinh phí thiếu nhưng đầu tư lại trùng lặp. Sự lãng phí này đã qua nhiều năm mà chưa được giải quyết triệt để. Nguyên nhân là do các phòng thí nghiệm thuộc nhiều cơ quan khác nhau nhưng đều được đầu tư từ ngân sách Nhà nước, quan hệ hợp tác giữa các phòng thí nghiệm thường không được đặt ra, dẫn đến yêu cầu thử nghiệm giống nhau thì thiết bị đặt mua sẽ phải trùng lặp.

- Thiết bị không được hiệu chuẩn, so sánh theo đúng quy định: Việc hiệu chuẩn các thiết bị đo lường không được coi trọng đúng mức, do đó đa số thiết bị đo không được hiệu chuẩn theo đúng nghĩa của nó, số được hiệu chuẩn thì nhiều khi cũng không đảm bảo đúng thời hạn như quy định. Các chương trình thử nghiệm thành thạo hay so sánh liên phòng để đánh giá các thiết bị thử nghiệm thường rất ít, số lượng các phòng thử nghiệm tham gia các chương trình này lại bị hạn chế. Tình trạng này dẫn đến các kết quả thử nghiệm không được đảm bảo độ tin cậy, cùng một mẫu thử nhưng các phòng thử nghiệm khác nhau cho ra các kết quả khác nhau.

Những bất cập nêu trên đối với các cơ sở sản xuất sẽ là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự không ổn định hay sút kém về chất lượng của sản phẩm hàng hoá. Trong kiểm tra, giám định hàng hoá, sự sai lệch trong kết quả thử nghiệm thường xuyên gây ra những khiếu nại, tranh chấp trong hoạt động kinh doanh xuất, nhập khẩu hàng hoá. Tình trạng này sẽ nhanh chóng trở thành bức xúc trong quá trình các nước đang phát triển hội nhập nền kinh tế của mình với thế giới, nếu chúng ta muốn tồn tại và có vị thế bình đẳng với các nước trong một thị trường sôi động và đầy cạnh tranh.

4. Những đề xuất về phát triển các phòng đo lường và thử nghiệm

Để khắc phục các tồn tại trên đây, từng bước hoàn thiện và phát triển các phòng đo lường và thử nghiệm, thực hiện đúng vai trò là hạ tầng kỹ thuật cho việc thực hiện các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cũng như cho việc đánh giá sự phù hợp, tác giả bài viết xin đề xuất một số ý kiến để các cơ quan, các tổ chức liên quan tham khảo.

Về phát triển các phòng thí nghiệm:

- Sự hỗ trợ của Nhà nước đóng vai trò quyết định trong việc phát triển hệ thống các phòng đo lường và thử nghiệm. Nhà nước vẫn cần tiếp tục đầu tư kinh phí cho việc mua sắm thiết bị và hoàn thiện về nhà sở cho các phòng thí nghiệm hiện có thuộc các cơ quan Nhà nước. Tuy nhiên, cần xây dựng một quy hoạch để định hướng việc đầu tư theo đúng yêu cầu cần thiết, tránh đầu tư dàn trải và trùng lặp.

- Chuyển dần các phòng thí nghiệm sang hoạt động theo kiểu doanh nghiệp, những phòng thí nghiệm đủ lớn có tách thành các tổ chức độc lập thực hiện các dịch vụ đo lường hay thử nghiệm, tiến tới có thể cổ phần hoá để tạo điều kiện cho tổ chức này phát triển năng động trong cơ chế thị trường.

- Khuyến khích phát triển các phòng thí nghiệm tư nhân để tạo ra thị trường cạnh tranh cho hoạt động đo lường, thử nghiệm.

- Khuyến khích đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực đo lường và thử nghiệm. Có thể áp dụng các hình thức liên doanh, liên kết để xây dựng hay mở rộng năng lực hoạt động của các phòng thí nghiệm hiện có.

Về nâng cao chất lượng hoạt động của các phòng thí nghiệm

- Nâng cao số lượng các phòng thí nghiệm được công nhận. ở các nước đang phát triển tỷ lệ các phòng thí nghiệm được công nhận còn rất thấp. Song song với việc tuyên truyền, vận động cho hoạt động này cần có những cải tiến nhất định trong các thủ tục đánh giá công nhận phòng thí nghiệm.

- Đưa việc thừa nhận lẫn nhau các kết quả đo lường và thử nghiệm vào các hiệp định về xuất nhập khẩu hàng hoá để hàng hoá không phải kiểm tra 2 lần cả ở nơi xuất và nơi nhập. Công việc này hiện còn ít được thực hiện, do đó chưa phát huy được hiệu quả của các phòng thí nghiệm được công nhận.

- Tăng cường các chương trình thử nghiệm thành thạo, các chương trình so sánh liên quan. Hàng năm APLAC có thực hiện các chương trình này nhưng chỉ có một số phòng thí nghiệm tiêu biểu được tham gia. Do đó, ngoài các chương trình của APLAC, các nước cần thực hiện các chương trình riêng của mình để nhân rộng kết quả các chương trình của APLAC.

- Mở rộng hoạt động hiệu chuẩn các thiết bị đo lường, tổ chức hoạt động hợp tác giữa các phòng hiệu chuẩn đo lường trong mỗi nước. Có chính sách ưu đãi đối với việc hiệu chuẩn các chuẩn đo lường trong APMP để hỗ trợ các nước đang phát triển trong hoạt động này.

"Trích tin từ Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng"

Chuyên mục, tin tức liên quan:
Tìm kiếm nâng cao >>









Đăng nhập